Błąd w sztuce medycznej – jakie prawa przysługują pacjentowi i jego rodzinie?

Czym w praktyce jest błąd w sztuce medycznej?

Błąd w sztuce medycznej to sytuacja, w której pacjent nie otrzymał pomocy zgodnej z aktualną wiedzą medyczną, zasadami staranności i obowiązującymi standardami leczenia. Może chodzić o:

• błędną diagnozę,
• zbyt późne rozpoznanie choroby,
• niewłaściwe leczenie,
• źle przeprowadzony zabieg,
• pominięcie istotnych działań medycznych.

Z punktu widzenia pacjenta najważniejsze jest jednak nie samo użycie tego pojęcia, ale ustalenie, czy personel medyczny postępował prawidłowo i czy to właśnie nieprawidłowości doprowadziły do pogorszenia stanu zdrowia.

Należy przy tym pamiętać, że nie każdy niekorzystny efekt leczenia oznacza automatycznie błąd medyczny. W medycynie istnieje ryzyko powikłań, które mogą wystąpić nawet przy prawidłowym postępowaniu. Dlatego każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, opartej na dokumentacji medycznej, przebiegu leczenia i odpowiedzi na pytanie, czy danego skutku można było uniknąć.

Jakie prawa ma pacjent, gdy podejrzewa błąd medyczny?

Prawo do leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną

Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Jeżeli ma wątpliwości co do diagnozy lub sposobu leczenia, może żądać, aby lekarz zasięgnął opinii innego lekarza albo zwołał konsylium. Lekarz może odmówić tylko wtedy, gdy uzna żądanie za bezzasadne, ale musi to odnotować w dokumentacji medycznej.

Prawo do informacji i świadomej zgody

Pacjent ma prawo otrzymać przystępną informację o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych i możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, przewidywanych następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia i rokowaniu. Dopiero po uzyskaniu takich informacji może skutecznie wyrazić zgodę albo odmówić zgody na udzielenie świadczenia zdrowotnego.

To oznacza, że problemem może być nie tylko sam błąd podczas zabiegu, ale także brak rzetelnej informacji przed leczeniem. W sprawach medycznych pacjenci często koncentrują się wyłącznie na skutku zdrowotnym, a pomijają to, że naruszenie prawa do informacji i świadomej zgody również może mieć duże znaczenie dla oceny całej sprawy.

Prawo do dokumentacji medycznej

Dokumentacja medyczna to jeden z najważniejszych dowodów w sprawie o błąd medyczny. Pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji dotyczącej swojego stanu zdrowia i udzielonych świadczeń zdrowotnych. Może ona zostać udostępniona do wglądu, w formie kopii, odpisu, wydruku, elektronicznie albo na nośniku danych. Rzecznik Praw Pacjenta przypomina też, że pierwsza kopia dokumentacji jest wydawana nieodpłatnie.
W praktyce właśnie od zabezpieczenia dokumentacji warto zacząć. Bez historii leczenia, wyników badań, wypisów, opisów zabiegów i zaleceń znacznie trudniej ocenić, czy doszło do uchybienia i jaki był jego rzeczywisty wpływ na stan zdrowia pacjenta.

Prawo do intymności, godności i tajemnicy informacji

Pacjent ma prawo do poszanowania intymności i godności, zwłaszcza podczas udzielania świadczeń zdrowotnych. Ma również prawo do zachowania w tajemnicy informacji związanych z jego stanem zdrowia. Co do zasady personel medyczny nie powinien ujawniać takich informacji bez podstawy prawnej albo zgody pacjenta.

Prawo do obecności osoby bliskiej

Na życzenie pacjenta przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych może być obecna osoba bliska. Odmowa jest dopuszczalna jedynie w sytuacjach przewidzianych przez prawo, na przykład ze względu na bezpieczeństwo zdrowotne pacjenta albo ryzyko epidemiczne, i powinna zostać odnotowana w dokumentacji.

Przeczytaj także o: odszkodowaniu za podsłuch w pracy.

Jakie prawa ma rodzina pacjenta?

Prawa rodziny nie zawsze działają automatycznie w takim samym zakresie jak prawa samego pacjenta. Co do zasady to pacjent decyduje, komu można przekazywać informacje o jego stanie zdrowia. Może upoważnić do tego dowolnie wybraną osobę, a upoważnienie może zostać udzielone także ustnie w placówce medycznej i odnotowane w dokumentacji.

Jeżeli pacjent jest nieprzytomny i nie może sam udzielić upoważnienia, lekarz przekazuje informacje osobie bliskiej. Rzecznik Praw Pacjenta wyjaśnia, że w takiej sytuacji zastosowanie ma art. 31 ust. 6 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Dotyczy to praktycznych sytuacji, w których rodzina musi szybko uzyskać podstawowe informacje o stanie zdrowia chorego i przebiegu leczenia.

Po śmierci pacjenta dokumentacja medyczna może zostać udostępniona osobie upoważnionej za życia, przedstawicielowi ustawowemu albo osobie bliskiej. Jeżeli między osobami bliskimi pojawi się spór, rozstrzyga go sąd. Co ważne, nawet sprzeciw wobec udostępnienia dokumentacji nie jest bezwzględny, bo sąd może zezwolić na dostęp m.in. w celu dochodzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia po śmierci pacjenta albo dla ochrony życia lub zdrowia osoby bliskiej.
Ustawa o prawach pacjenta definiuje osobę bliską szeroko. Obejmuje ona m.in. małżonka, krewnych lub powinowatych do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciela ustawowego, osobę pozostającą we wspólnym pożyciu oraz osobę wskazaną przez pacjenta. W praktyce ma to duże znaczenie właśnie przy uzyskiwaniu informacji i dokumentacji po ciężkim zdarzeniu medycznym albo po śmierci chorego.

Jakich roszczeń może dochodzić pacjent?

Jeżeli wskutek błędu medycznego doszło do uszkodzenia ciała albo rozstroju zdrowia, Kodeks cywilny przewiduje kilka podstawowych roszczeń. Poszkodowany może domagać się zwrotu wszelkich kosztów wynikłych z tego powodu, w tym kosztów leczenia, rehabilitacji czy opieki. Może również żądać renty, jeżeli utracił całkowicie albo częściowo zdolność do pracy, zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość. Oprócz tego sąd może przyznać zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę.

W praktyce oznacza to, że sprawa o błąd medyczny nie ogranicza się wyłącznie do „jednego odszkodowania”. W zależności od skutków zdarzenia pacjent może dochodzić kilku świadczeń równocześnie, a ich zakres zależy od realnych konsekwencji zdrowotnych, finansowych i życiowych.

Jakich roszczeń może dochodzić rodzina pacjenta?

Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała albo rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć pacjenta, osoba, która poniosła koszty leczenia i pogrzebu, może żądać ich zwrotu. Uprawnieni mogą także dochodzić renty, jeżeli zmarły miał wobec nich obowiązek alimentacyjny, a w określonych przypadkach także wtedy, gdy dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania. Ponadto najbliżsi członkowie rodziny mogą żądać odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Warto pamiętać również o art. 446² k.c. Jeżeli doszło do ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, które skutkuje niemożnością nawiązania albo kontynuowania więzi rodzinnej, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny poszkodowanego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia. To ważny przepis w najcięższych sprawach, gdy pacjent przeżył, ale skutki zdarzenia medycznego radykalnie zmieniły relacje rodzinne i codzienne funkcjonowanie bliskich.

To może Cię zainteresować: wypadek samochodowy nie z Twojej winy – jak skutecznie ubiegać się o pełne odszkodowanie wypadkowe?

Czy zawsze trzeba iść do sądu?

Nie zawsze. Obok klasycznej drogi cywilnej działa Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych prowadzony przez Rzecznika Praw Pacjenta. Obejmuje on zdarzenia medyczne, do których doszło w szpitalu, w związku z udzielaniem świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Według obecnych zasad wniosek można złożyć, gdy zdarzenie miało miejsce nie wcześniej niż 6 września 2023 r., a sam Fundusz obejmuje m.in. zakażenie, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia albo śmierć pacjenta, których z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć przy leczeniu zgodnym z aktualną wiedzą medyczną.

Aktualna wysokość świadczenia kompensacyjnego wynosi od 2 309 zł do 230 821 zł dla pacjenta oraz od 23 083 zł do 115 411 zł dla każdego uprawnionego w razie śmierci pacjenta. Kwoty te obowiązują od 6 września 2025 r. i podlegają corocznej waloryzacji.

Wniosek do Funduszu trzeba złożyć w ciągu roku od uzyskania informacji o zdarzeniu, nie później niż w ciągu 3 lat od jego wystąpienia. Wniosek podlega opłacie 348 zł. Trzeba też pamiętać, że przyjęcie świadczenia kompensacyjnego wiąże się ze zrzeczeniem się roszczeń odszkodowawczych w zakresie szkód ujawnionych do dnia złożenia wniosku. Z tego powodu przed wyborem tej ścieżki warto dokładnie przeanalizować sprawę.

Co zrobić po podejrzeniu błędu medycznego?

Na początku warto uporządkować dokumenty i przebieg leczenia. Najczęściej potrzebne są:

• historia choroby,
• wyniki badań,
• opisy zabiegów,
• wypisy ze szpitala,
• zalecenia,
• rachunki za leczenie i rehabilitację,
• korespondencja z placówką.

Dobrze jest też spisać chronologię zdarzeń, bo po kilku miesiącach wiele szczegółów zaczyna się zacierać.

Jeżeli problem dotyczy braku informacji, braku zgody, utrudnionego dostępu do dokumentacji albo świadczeń udzielonych bez zachowania należytej staranności, można zwrócić się do Rzecznika Praw Pacjenta. Rzecznik przyjmuje wnioski w sprawach naruszenia praw pacjenta, a jako przykłady wskazuje właśnie brak przystępnej informacji, problem z uzyskaniem dokumentacji czy świadczenia udzielone bez należytej staranności.

W cięższych sprawach, zwłaszcza gdy doszło do poważnego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci pacjenta, warto od razu ocenić, która droga będzie korzystniejsza: postępowanie cywilne, Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych czy działania równoległe związane z naruszeniem praw pacjenta. Tu ogromne znaczenie ma nie tylko stan zdrowia, ale również zakres szkody, dostępne dowody i sytuacja rodziny.

Pomoc prawna w sprawach o błąd medyczny

Sprawy o błędy medyczne należą do najtrudniejszych postępowań odszkodowawczych.

Wymagają oceny dokumentacji, ustalenia zakresu naruszonych praw pacjenta, oszacowania roszczeń oraz wyboru właściwej ścieżki działania.

Wrocławskie Centrum Odszkodowawcze prowadzi sprawy dotyczące odszkodowań za błędy medyczne, błędne diagnozy, zakażenia szpitalne i śmierć pacjenta, a konsultacje prowadzi adwokat z Wrocławia dla klientów z całej Polski. Kancelaria przyjmuje przy ul. Krupniczej 2-4 we Wrocławiu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania odnośnie błędu w sztuce medycznej i praw pacjenta

Podejrzewasz błąd w sztuce medycznej? Sprawdź, jakie masz możliwości

Jeżeli masz wątpliwości co do przebiegu leczenia, chcesz uzyskać dokumentację medyczną albo ocenić, czy pacjentowi lub jego rodzinie przysługują roszczenia, warto jak najszybciej przeanalizować sprawę. We Wrocławskim Centrum Odszkodowawczym pomagamy ocenić, czy doszło do błędu medycznego, jakie prawa przysługują pacjentowi i bliskim oraz jaka droga działania będzie najkorzystniejsza. Skontaktuj się z nami i prześlij dokumenty do wstępnej analizy.